یادداشت روز

05

پایاب‌ در معماری

پایاب‌ در معماری

پایاب‌ در معماری بخشی از سازه بوده که برای دسترسی آسان ساکنان به آب کاریز (قنات) ساخته می‌شده است. از آنجا که معمولا قنات­ها کم و بیش با فاصله از زیر خانه­ها می‌گذشتند، از طریق چند پله به دهلیزی که آب قنات در آن روان بوده به پایین دسترسی داشته است­. این دالان پلکانی بسته به فاصله­ی دهلیز قنات تا سطح خانه گاه می‌توانست بسیار طولانی باشد. در کف پایاب، یک حوض است که معمولاً آب قنات در آن می­چرخد و از آن بیرون می­رود. فضای اصلی پایاب، از یک اتاق به شکل­های چهارگوش و هشت گوش بوده که با ترکی یا کلمبه پوشانده می­شود. دیوارها یا پایه‌های پایاب را با سنگ و آهک و یا آجر و آهک می‌ساخته‌اند. پاره‌ای از پایاب‌ها دارای تاق، درگاه، پنجره و دیوارهایی آراسته به کاشی بوده‌اند. حتی برخی از آن­ها کتیبه‌ای هم داشته که نام بنیان­گذار پایاب بر آن نقش بسته بوده است. همچنین در پایاب‌ها جایی برای شست و شوی لباس و غیره وجود داشته است، که در گویه­ی مردم کاشان به آن سی پک می‌گفته‌اند. آن چنان‌که عبدالرحیم کلانتر ضرابی نویسنده­ی تاریخ کاشان نوشته است: پله‌های زمینی حفر کرده‌اند به مجرای قنات رسانیده‌اند و در آنجا حوضخانه کنده و با آجر و آهک ساخته‌اند و برای رخت شویی زنان در زمستان. چه که آب­های قناتی به مقتضای طبیعت از زمستان گرم است و هر یک از آن سی پک‌ها، شصت، هفتاد پله می‌خورد. در تهران به سی پک پاکنهگفته می‌شده، چنان‌که جناب ایرج افشار یزدی درباره­ی آن آورده است: پایاب اصطلاحی است که برای راهروی که به قنوات کنده می‌شد. از آنجا آب بر می­داشتند و ظرف می‌شستند. در تهران به آن پا کنه می‌گفته‌اند.

علاوه بر این، پایاب­ها نقش تفریح گاه داشته­اند و به خاطر هوای خنک شان، هم به طور خصوصی و هم عمومی به عنوان یخچال برای نگهداری مواد غذایی و در مواردی برای خواب نیم روزی نیز مورد استفاده قرار می­گرفته­اند.

تعداد امتیازات: (4) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (401)
کد خبر: 55
  • پایاب‌ در معماری
  • پایاب‌ در معماری

RSS comment feed نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

وب سایت

پانل تغییر سبک

رنگ اصلی را انتخاب نمایید

تغییر رنگ و اندازه پوسته

کامپیوتر تبلت موبایل